GDY JEDZENIE SZKODZI, CZYLI O NIETOLERANCJI I ALERGII POKARMWEJ SŁÓW KILKA

Nietolerancja pokarmowa dotyczy coraz większej liczby osób, zarówno dorosłych jak i dzieci. Jednak nietolerancja to nie to samo co alergia pokarmowa. Zatem czym się od siebie różnią? I jak rozpoznać co nam szkodzi?

Światowa Organizacja Zdrowia WHO na podstawie przeprowadzonych badań podaje, że 15-20 % populacji jest lub będzie w niedalekiej przyszłości chore na alergie. Wśród schorzeń o podłożu alergicznym wymienia się nietolerancję pokarmową, zjawisko, które nasila się coraz bardziej w ciągu ostatnich 20 lat.

Co to jest nietolerancja pokarmowa?

Nietolerancją pokarmową nazywa się nadwrażliwość na pewien określony rodzaj żywności lub jej składnik, który przez większość ludzi jest tolerowany. Nietolerancja pokarmowa objawia się niechcianymi powtarzającymi się symptomami, które występują zawsze po spożyciu nietolerowanego pokarmu. Najczęściej są to bóle brzucha oraz wzdęcia, chociaż jest też wiele symptomów ukrytych lub pozornie nie związanych z nietolerancją. Mogą to być powtarzające się infekcje, migreny, bóle reumatyczne czy zaburzenia w obrębie wyglądu skóry (zaczerwienienia, wypryski, swędzenie, suchość). Nie jest łatwo uświadomić sobie, że pożywienie jest katalizatorem dla występowania pewnych objawów, skoro symptomy nietolerancji pokarmowej mogą wystąpić kilka godzin albo nawet kilka dni później.

Medycyna dzieli nietolerancję pokarmową na immunologiczną i nieimmunologiczną.

Nietolerancja pokarmowa pochodzenia immunologicznego zazwyczaj ma związek z nadprodukcją przeciwciał typu IgG. Ich nadmiar sprawia, że organizm aktywuje reakcję obronną i zaczyna zwalczać własne zdrowe tkanki. Wzmożone wytwarzanie przeciwciał łączy się z uszkodzeniem ścian jelita. Przyjmowane leki, infekcja lub zatrucia sprawiają, że zwiększa się przepuszczalność niestrawionych resztek pokarmu. gdy trafiają one do krwiobiegu organizm traktuje je jak zagrożenie, choć same w sobie nie są niebezpieczne. To nietypowe zachowanie układu odpornościowego bardzo często pociąga za sobą przykre dolegliwości.

Nietolerancja pokarmowa nie mająca podłoża immunologicznego najczęściej ma związek z zaburzeniem procesu trawienia. Spowodowana jest brakiem jakiegoś enzymu trawiennego, co sprawia, że organizm nie jest w stanie przyswoić pewnych składników.

Jakie są przyczyny nietolerancji pokarmowej?

Dzięki coraz bardziej zaawansowanym badaniom wiemy, że przyczyny nietolerancji są złożone. Może to być jeden powód, jak również kilka przyczyn może się na siebie nakładać. Wśród najczęściej spotykanych wymienia się:

- dziedziczenie

Niektóre osoby mają genetyczną skłonność w kierunku gorszej tolerancji niektórych produktów.

- higiena

Od urodzenia jesteśmy poddani działaniu bakterii, które mają wpływ na nasz system immunologiczny. Zbyt restrykcyjne przestrzeganie higieny uniemożliwia wytworzenie się odporności. Także częste przyjmowanie antybiotyków od wczesnego dzieciństwa może być przyczyną spadku odporności, który manifestuje się nietolerancją pokarmową.

- zbyt wczesne urozmaicanie diety
Jest to bardzo popularna przyczyna alergii i nietolerancji pokarmowej. Przewód pokarmowy niemowląt nie jest dostosowany do tak dużej różnorodności pokarmowej.

-pojawianie się nowych nieznanych produktów 
Owoce egzotyczne, przyprawy, oleje roślinne z roślin nie rosnących w Europie- ich spożywanie również może być przyczyną nietolerancji pokarmowej. 

-uprzemysłowienie produkcji- sztuczne aromaty, sztuczne dodatki, konserwanty, chemizacja żywności produkowanej na skalę masową, mieszanki, nowe technologie, coraz bardziej rozwinięty proces produkcji żywności, wykorzystywanie modyfikacji genetycznej- wszystko to może być przyczyną pojawienia się alergenów.

-zanieczyszczenie środowiska

Aluminium, ołów, rtęć- zatrucia ciężkimi metalami (plomby amalgamatowe, szczepionki, spaliny, dym papierosowy) mogą być odpowiedzialne za nietolerowanie glutenu i produktów mlecznych.

Czego najczęściej nie tolerujemy?

Najczęściej występująca nietolerancja dotyczy glutenu, produktów mlecznych i jaj. pozostałe często spotykane to: nietolerancja owoców morza, orzechów, niektórych przypraw oraz owoców egzotycznych.

Jak rozpoznać nietolerancję?

Aby zapobiec objawom chorobowym często wystarczy wyeliminować z diety produkty nietolerowane. Dlatego tak ważna jest identyfikacja nietolerowanych pokarmów. Do tego celu służą specjalne testy z krwi, które można wykonać w wybranych laboratoriach. Można oznaczyć nietolerancję na kilka, kilkadziesiąt czy nawet ponad 100 produktów.

Co to jest alergia pokarmowa?

Alergia to nieprawidłowa reakcja systemu odpornościowego na określony czynnik- w przypadku alergii pokarmowej alergenem jest składnik diety. Organizm uznaje go mylnie za zagrożenie i stara się z nim walczyć.

 

Objawy alergii rzadko pojawiają się przy pierwszym kontakcie z produktem, częściej dopiero po kilkakrotnym, kiedy wykształci się nadwrażliwość na dany alergen. Każda alergia, również alergia pokarmowa, powoduje reakcję ogólnoustrojową- objawy mogą wystąpić nie tylko w obrębie przewodu pokarmowego, ale także na skórze czy w drogach oddechowych. Najczęstsze objawy to świąd, pokrzywka, mrowienie języka i warg, obrzęk gardła, nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia oddychania. Reakcja alergiczna może być bardzo gwałtowna, w ciężkich przypadkach pojawia się nagły spadek ciśnienia i utrata świadomości, dochodzi do wstrząsu anafilaktycznego.

Najbardziej uczulające produkty

Mleko- a dokładnie zawarte w nim białko. zwykle uczulone są na nie dzieci. Zastąpienie mleka krowiego sojowym nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem, bo białko sojowe też jest silnym alergenem. Mleko kozie lub owcze także może się nie sprawdzić. Uczulenie na białka mleka w 90 % przypadków mija z wiekiem.

Jajka- w białku jaja kurzego jest kilkadziesiąt substancji alergizujących.  Cztery główne to: owoalbumina, owomukoid, owotransferyna i lizozym. Alergia na nie zwykle pojawia się we wczesnym dzieciństwie.

Orzechy- zwłaszcza orzeszki ziemne są tak silnym alergenem, że nawet ich śladowa ilość może wywołać wstrząs anafilaktyczny. Dlatego na opakowaniach żywności producenci umieszczają informację, czy w zakładzie się ich używa. Uczulają także orzechy włoskie, pekan, nerkowce i migdały.

Owoce- najczęściej uczulają cytrusy i truskawki. Przy uczuleniu na cytrusy należy unikać także soku z tych owoców. Właściwości uczulające ma także kiwi, papaja i mango.

Ryby- Aby wystąpiła reakcja alergiczna, czasem nie trzeba nawet zjeść ryby; wystarczy jej zapach, dotknięcie (zwłaszcza makreli, śledzia, łososia). Objawy mogą pojawić się także po zjedzeniu mięsa zwierzęcia karmionego mączką rybną lub przetworów mięsnych z dodatkiem rybnych półproduktów. Alergii na ryby niekiedy towarzyszy alergia na skorupiaki.

Zboża- uczulenie na białko zawarte w pszenicy, życie owsie (rzadziej w ryżu) występuje zarówno u dorosłych jak i u dzieci. Ten rodzaj alergii trudno zdiagnozować, bo np. w pszenicy znajduje się 20 rodzajów białek odpowiedzialnych za celiakię, alergię pokarmową i wziewną.

Czym się różni alergia od nietolerancji?

Żeby odróżnić alergię od nietolerancji pokarmowej należy przeanalizować symptomy. 

W przypadku alergii pokarmowej po spożyciu określonego pokarmu występuje zazwyczaj ostra i natychmiastowa reakcja układu immunologicznego. Objawy występują  zazwyczaj w przeciągu kilku minut od spożycia czy wejścia w kontakt z alergenem, choć mogą pojawić się do dwóch godzin. Najczęściej jest to obrzęk, powodujący problemy z oddychaniem, a także problemy z sercem, poważne problemy z układem pokarmowym, wymioty, biegunka. Reakcja alergiczna może bezpośrednio zagrażać życiu.
Organizm alergika, mający kontakt z substancją uczulającą, wytwarza określone przeciwciała (IgE), które mają zwalczyć alergeny zawarte w pokarmie. Jeśli dana osoba spożyje alergizujące pożywienie, wywołą to odpowiedź układu immunologicznego, której efektem jest wydzielanie histaminy i innych substancji.

W nietolerancji pokarmowej objawy będą o wiele bardziej dyskretne. Mogą to być migrenowe bóle głowy, wzdęcia, poczucie ciężkości, zaparciach, bóle reumatyczne, nawracające infekcje, problemy ze skórą, a nawet cukrzyca tupu 1. Nietolerancja pokarmowa może mieć tak wiele niespecyficznych objawów, że jest naprawdę trudna do zdiagnozowania.

Wśród najbardziej uczulających produktów wymienia się najczęściej mleko oraz gluten, ale to już temat na osobny post :-)