KILKA MITÓW NA TEMAT GLUTENU, CHOROBY TRZEWNEJ I DIETY BEZGLUTENOWEJ

Gluten to taka niekończąca się historia. Coraz więcej osób zmaga się z problemem nadwrażliwości pokarmowej, coraz więcej również przechodzi na dietę bezglutenową bez uzasadnionej przyczyny np. w nadziei na utratę zbędnych kilogramów. 

Wokół glutenu narosło już sporo mitów i kontrowersji. Warto zmierzyć się z niektórymi z nich.

Wszystkich zainteresowanych tą tematyką odsyłam również do tego, tego oraz tego wpisu.

Gluten jest niezbędny dla zdrowia

Nic bardziej mylnego! Sam gluten, choć jest białkiem, nie ma żadnych wartości odżywczych. Za to produkty pełnoziarniste, w których gluten występuje, mają ich już całkiem sporo. Są one bogate w witaminy z grupy B, żelazo, cynk i błonnik. Jak wykazały badania, dieta bogata w produkty pełnoziarniste przyczynia się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia zawału serca, cukrzycy typu 2 oraz niektórych nowotworów. Zdaniem specjalistów połowa wszystkich węglowodanów w diecie powinna pochodzić właśnie z produktów pełnoziarnistych.

Dieta, w której zachodzi konieczność wyeliminowania pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa nie jest łatwa do zbilansowania. W miejsce tych produktów trzeba wprowadzić inne, które uzupełnią brakujące węglowodany złożone, błonnik, witaminy i składniki mineralne. Niezbilansowana dieta bezglutenowa może prowadzić do niedoborów witamin z grupy B, a niedobór błonnika- do zaparć i otyłości.

Nie ma również żadnych przesłanek naukowych świadczących o tym, że dieta bezglutenowa u osób zdrowych przynosi jakiekolwiek korzyści zdrowotne lub spadek masy ciała. W przeszłości śladowe ilości glutenu występowały w dzikich zbożach, ale poprzez selektywną hodowlę w ciągu kilkudziesięciu lat ludzie uzyskali odmiany o znacznie wyższej zawartości glutenu. Gluten przypomina swoją strukturą gumę do żucia, nadaje ciastu elastyczność i sprawia, że chleb jest taki jak lubimy- miękki i puszysty.

Dieta bezglutenowa to tylko chwilowa moda

W wielu przypadkach tak właśnie jest. Świat ogarnęło szaleństwo życia bez glutenu i wiele osób stosuje dietę bezglutenową choć nie ma celiakii, ani nadwrażliwości na gluten. Dla osoby chorej na celiakię dieta bezglutenowa jest niezbędna i musi być restrykcyjnie przestrzegana do końca życia bowiem celiakia jest chorobą nieuleczalną. U osoby, która stosuje dietę bezglutenową bez wyraźnego powodu, może być ona przyczyną niedoborów witamin i minerałów.

Do wykrywania celiakii, alergii czy nietolerancji glutenu służą specjalne testy. W świetle najnowszych badań nad zagrożeniami nadwrażliwością na gluten bez zaawansowanej celiakii, każdy podwyższony poziom przeciwciał przeciwgliadynowych stanowi podstawę do wykluczenia z diety glutenu.

Gluten szkodzi tylko chorym na celiakię oraz alergikom

Z roku na rok wzrasta liczba osób z łagodniejszą formą nietolerancji glutenu- nadwrażliwością. Nadwrażliwość na gluten występuje zdecydowanie częściej niż celiakia. Szacuje się, że problem ten dotyczy około 6 procent populacji. Objawy nadwrażliwości na gluten mogą być mylone z innymi przypadłościami i w związku z tym długo mogą pozostać nierozpoznane, a w efekcie niezdiagnozowane. Do takich objawów najczęściej należą problemy trawienne (bóle brzucha,zaparcia,wzdęcia), zmęczenie, osłabienie, bóle i zawroty głowy, "mglisty umysł", mrowienie kończyn. Objawy pojawiają się od kilku do kilkudziesięciu godzin po spożyciu produktu zawierającego gluten.

Glutenu powinny unikać także osoby z chorobami autoimmunologicznymi, ponieważ schorzeniom tym bardzo często towarzyszy przepuszczalność jelit. Gluten drażni system odpornościowy i powoduje atak organizmu na jego własne tkanki, głównie komórki skóry, układu nerwowego i jelit. W badaniach dowiedziono, że u osób z rozpoznaną chorobą trzewną znacznie częściej rozpoznaje się choroby o podłożu autoimmunologicznym. u takich pacjentów wprowadzenie diety bezglutenowej w znaczący sposób wpływa na poprawienie  jakości ich życia oraz chroni przed powikłaniami.

Gluten jest również związany z wieloma chorobami psychicznymi i problemami neurologicznymi. Jest podejrzewany o nasilanie objawów schizofrenii, ADHD, depresji, demencji i padaczki.Niektóre badania sugerują też korelację między glutenem a autyzmem.

 Gluten występuje tylko w zbożach i produktach mącznych

Lista produktów zawierających gluten jest imponująca. Śmiało można powiedzieć, że gluten w dzisiejszych czasach jest wszechobecny. Spotkamy go niemal w każdym przetworzonym produkcie spożywczym. Pojawia się tam, gdzie absolutnie nie podejrzewamy jego obecności np. w wędlinach, serach, jogurtach, czekoladzie.

Dieta bezglutenowa odchudza

Dieta bezglutenowa nie jest dietą odchudzającą. Pieczywo bezglutenowe może być bardziej kaloryczne i mieć wyższy indeks glikemiczny. Często też produkty bezglutenowe zawierają więcej tłuszczów (w tym niestety tłuszczów trans) oraz skrobi, aby wypełnić lukę po glutenie. Czasami jednak obserwuje się spadek masy ciała na diecie bezglutenowej.  Jest on naturalną konsekwencją ograniczenia węglowodanów. Gluten wpływa na obniżenie poziomu leptyny i pobudza apetyt (pszenica ma wyższy indeks glikemiczny niż cukier). Podczas trawienia glutenu powstają substancje podobne do opiatów (czyli np. morfiny), które pobudzają receptory w mózgu odpowiedzialne za euforię. Prowadzi to do sytuacji w której nasz mózg kojarzy pokarmy glutenowe z większą przyjemnością i domaga się i częściej i więcej, niż tego naprawdę potrzebuje.

Z celiakii się wyrasta

Nie, nie i jeszcze raz nie. Celiakia, jak już wielokrotnie podkreślałam, jest chorobą nieuleczalną i dotyczy osób w każdym wieku. Przestrzeganie diety bezglutenowej jest konieczne do końca życia.

TAGLIATELLE ZE SZPINAKIEM I SEREM FETA

Dzisiaj, wyjątkowo, nie będzie posta o glutenie ani o laktozie (ale wrócę do tematu, obiecuję). Dzisiaj będzie wpis kulinarny. Wiem, wiem, znowu makaron i znowu szpinak, ale co ja zrobię, że bardzo lubię zarówno jedno, jak i drugie? Danie świetne na szybki obiad lub kolację. Jego przygotowanie trwa tyle, ile gotowanie makaronu. Co prawda, szpinak fotogeniczny nie jest, ale bez wątpienia jest to danie warte wypróbowania.

Składniki na 1 porcję:

-2 gniazdka pełnoziarnistego makaronu tagliatelle (ok. 60g)
-150g mrożonego szpinaku
-2 łyżki gęstego naturalnego jogurtu
-1 ząbek czosnku
-25g sera feta
-1 łyżeczka masła
-sól i pieprz

Makaron gotujemy w osolonej wodzie zgodnie z przepisem na opakowaniu.

Na patelni rozpuszczamy masło, dodajemy przeciśnięty przez praskę czosnek oraz szpinak. Dusimy, aż szpinak całkowicie się rozmrozi i odparuje wodę.

Do jogurtu dodajemy 2-3 łyżki gorącego szpinaku i dokładnie mieszamy. Zmniejszamy ogień do minimum i wlewamy jogurt na patelnię. Mieszamy, aż wszystko się połączy.

Zdejmujemy z ognia i doprawiamy odrobiną soli i pieprzem.

Sos mieszamy z ugotowanym makaronem. Na talerzu posypujemy fetą.

pomysł na danie zaczerpnęłam z bloga Małgosi.

CHOROBA TRZEWNA CZYLI CELIAKIA

Odrobina historii na początek

Opisy celiakii podawali już Hipokrates i Areteusz z Kapadocji. Jednak jej przyczyny nie były znane i przez wiele kolejnych stuleci celiakię uważano za chorobę o niewiadomej etiologii. W 1888 roku lekarz Samuel Gee jako pierwszy w nowożytnej medycynie opisał celiakię jako przewlekłą niestrawność, która może pojawiać się niezależnie od wieku i charakteryzuje się występowaniem jasnych pienistych stolców. Opisał dziecko chore na celiakię, u którego objawy choroby ustępowały na diecie złożonej z małży. Po powrocie do dotychczasowego sposobu odżywiania choroba dziecka wróciła. Dopatrywał się jej przyczyn w odpowiedniej diecie, jednak nie wskazał na gluten jako główny czynnik sprawczy. Świat medyczny ciągle nie wiedział, co powoduje chorobę trzewną.

Rozwiązanie zagadki przyszło dopiero podczas drugiej wojny światowej. W tym czasie żywność była towarem deficytowym. Brakowało chleba i mąki. I właśnie dzięki temu holenderski lekarz Wille Dicke zaobserwował, że chorzy na celiakię, którzy spożywali głownie ziemniaki, cebulki tulipanów i kapustę, wyraźnie lepiej się czuli. Kiedy Szwedzi zaczęli dostarczać samolotami różne produkty żywnościowe, w tym chleb, stan chorych znacznie się pogorszył. Dicke zaczął dopatrywać się związku między celiakią a spożyciem chleba. W 1950 roku przedstawił, kontrowersyjną jak na tamte czasy rozprawę na temat szkodliwości niektórych produktów zbożowych. Jego stwierdzenia spotkały się początkowo z ostrą krytyką, gdyż nie chciano wierzyć, że chleb może powodować chorobę o tak wyniszczającym przebiegu, jaką jest celiakia. Okazało się, że jednak może.

To właśnie zawarty w niektórych zbożach gluten wywołuje u osób mających predyspozycje genetyczne chorobę trzewną.

 Czym jest choroba trzewna?

Współcześnie podstawą leczenia celiakii jest wykluczenie z diety niektórych produktów zbożowych, gdyż choroba ta charakteryzuje się nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną na spożywany gluten zawarty w zbożach takich jak pszenica, żyto, jęczmień, owies oraz pochodnych tych zbóż (pszenżyto, orkisz itp.). W wyniku tej odpowiedzi dochodzi do charakterystycznych zmian w obrębie błony śluzowej jelita cienkiego, a we krwi stwierdza się serologiczne markery celiakii.

Celiakia pośrednio powoduje wiele innych objawów klinicznych, zwłaszcza zaś zespół złego wchłaniania, gdyż na skutek uszkodzenia błony śluzowej zaburzeniu ulega przyswajanie wielu składników mineralnych, witamin i innych niezbędnych dla zdrowia związków. Z zaburzeniami wchłaniania wiążą się dysfunkcje mineralizacji kości, niedobór białka, witamin B, D, E, K, kwasu foliowego. Te niedobory to kompletna katastrofa całego organizmu- złamania kości, wychudzenie, próchnica zębów, zwyrodnienia stawów, wypadanie włosów.

Trudno uwierzyć, że zwykły kawałek chleba może działać u niektórych osób aż tak toksycznie. A jednak.

Celiakia staje się obecnie chorobą coraz częstszą. Wprawdzie żyjemy w czasach postępu medycyny i większe są szanse na jej wykrycie, natomiast kiedyś wiele osób mogło na nią cierpieć, nie zdając sobie z tego sprawy. A jednak notuje się wzrost zapadalności na tę chorobę. Może być on związany z wyraźnym zwiększeniem spożycia pszenicy, która staje się wszechobecna w codziennej diecie wielu osób, jak również z uzyskaniem jej nowych wysoko glutenowych krzyżówek.

Przyczyny celiakii

Choroba trzewna jest schorzeniem o nie do końca ustalonej etiologii, a jej wystąpienie wyjaśnia kilka hipotez tłumaczących schemat prowadzący do uszkodzenia błony śluzowej jelita. Z całą pewnością rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, gdyż choroba występuje często rodzinnie. Oprócz nich udział w powstawaniu celiakii odgrywają czynniki immunologiczne, środowiskowe i infekcyjne. Choroba może wystąpić w każdym wieku. nie mamy więc gwarancji, że jeżeli jesteśmy dziś zdrowi, za kilka miesięcy nie okaże się, że organizm źle toleruje gluten.

Jej przebieg może być bardzo różny. Celiakia jawna to przede wszystkim częste cuchnące biegunki i spadek masy ciała spowodowany upośledzonym wchłanianiem składników odżywczych w uszkodzonych jelitach. z zaburzeniami wchłaniania wiążą się również zaburzenia rozwoju u dzieci, niskorosłość, choroby niedoborowe, stany depresyjne.

Celiakia skąpoobjawowa niekoniecznie daje objawy ze strony układu pokarmowego dlatego chorzy często nie podejrzewają nawet, że mogą cierpieć na to schorzenie.

Co powinno wzbudzić nasze podejrzenia?

Nieleczona celiakia może dawać następujące objawy i prowadzić do zwiększonego ryzyka wystąpienia takich chorób, jak:

• choroby autoimmunologiczne (choroba Hashimoto, cukrzyca typu 1, endometrioza, autoimmunologiczne choroby nerek i wątroby,
• choroba Duhringa (skórna postać celiakii),
• choroby związane z upośledzonym wchłanianiem (anemia, osteoporoza, hipoplazja szkliwa zębowego, niskorosłość, niedorozwój fizyczny, bezpłodność lub inne zaburzenia płodności),
• choroby nowotworowe (zwłaszcza rak gardła, przełyku i jelita cienkiego),
• zaburzenia psychiczne (depresja, drażliwość, nerwowość)

Objawy sugerujące występowanie celiakii:

• choroba trzewna w rodzinie (zwłaszcza u krewnych pierwszego stopnia),
• biegunki, bóle i wzdęcia brzucha,
• zespół jelita drażliwego,
• opóźnienie rozwoju, niskorosłość,
• niedowaga lub nadwaga niepoddająca się leczeniu,
• choroby niedoborowe (osteoporoza, krzywica, próchnica, niedokrwistość),
• choroby autoimmunologiczne,
• zaburzenia płodności op nieustalonej etiologii,
• przewlekłe zmęczenie, depresja lub przeciwnie: nadreaktywność, nerwowość

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu choroby trzewnej

• badania genetyczne,
• oznaczenie stężenia przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG) oraz przeciwko endomysium mięśni gładkich (EMA)
• biopsja jelita cienkiego (nie zawsze)
  

Leczenie celiakii

Jedyne optymalne leczenie choroby trzewnej to stosowanie odpowiedniej diety polegającej na całkowitym wyeliminowaniu glutenu. Dieta obowiązuje przez całe życie, gdyż spożycie nawet minimalnych ilości glutenu może spowodować nawrót objawów.

Warto wiedzieć, że u chorych cierpiących na chorobę trzewną  często występują również wysokie wartości przeciwciał przeciwko różnym innym antygenom pokarmowym, głównie białkom mleka krowiego oraz jaj.